Schulden stap voor stap aanpakken

Schulden zijn in Nederland veel vaker regel dan uitzondering. Volgens cijfers van de NVVK en De Nederlandsche Bank heeft een aanzienlijk deel van de huishoudens betalingsachterstanden of problematische schulden. Toch voelen schulden voor veel mensen als een persoonlijk falen. Dat klopt niet. Schulden ontstaan meestal door een combinatie van omstandigheden: werkloosheid, scheiding, ziekte, een te dure hypotheek of gewoon pech. Deze cursus laat zien hoe je het stap voor stap aanpakt.

Stap 1: maak overzicht — zonder oordeel

De eerste stap is weten waar je staat. Dat is voor velen de moeilijkste stap, omdat het betekent dat je brieven openmaakt die je al weken ontwijkt. Vraag eventueel iemand om naast je te zitten — dat hoeft geen professional te zijn. Een vriend of familielid die gewoon erbij is, kan al genoeg zijn.

Maak een lijst van elke schuld met vier gegevens:

• bij wie je de schuld hebt (de schuldeiser);
• hoe hoog de schuld op dit moment is;
• wat de rente is;
• of er een betalingsregeling loopt en, zo ja, welke.

Je kunt gratis je schulden controleren via je eigen bank en via de kredietregistratie van het BKR (Bureau Kredietregistratie). De BKR-gegevens mag je een keer per jaar gratis opvragen.

Stap 2: stel prioriteiten

Niet elke schuld is even dringend. Een grove indeling:

• Prioriteit 1 — essentiële lasten: huur of hypotheek, energie en zorgpremie. Wie hierop achterloopt, riskeert uitzetting of afsluiting. De gemeente kan hierbij helpen via bijzondere bijstand of een schuldeiserregeling.
• Prioriteit 2 — schulden met hoge rente: roodstand, flexibele leningen, koopovereenkomsten. Deze lopen snel op en kosten het meest.
• Prioriteit 3 — schulden met lage rente: een persoonlijke lening met een vaste lage rente, of een restant dat al in een betalingsregeling zit.

Stap 3: neem contact op met je schuldeisers

De meeste schuldeisers — banken, energiebedrijven, gemeenten — hebben een afdeling die betalingsregelingen treft. Stilzitten is de slechtste optie; een telefoontje is beter dan een onbetaalde rekening. Vraag om een tijdelijke betalingsregeling of om kwijtschelding van de rente. Vaak is er mogelijkheid die je niet kent.

Leg duidelijk uit wat je situatie is en wat je wél kunt betalen. Een laag bedrag dat je elke maand werkelijk kunt missen, is beter dan een hoog bedrag dat je na twee maanden niet meer kunt opbrengen.

Stap 4: schakel hulp in

In Nederland heb je verschillende vormen van schuldhulp, vaak gratis:

• Gemeentelijke schuldhulpverlening: elke gemeente is verplicht schuldhulp aan te bieden. Wacht niet tot het te laat is; de drempel is lager dan je denkt.
• De KvK en Stadsloketten: voor advies en doorverwijzing.
• Een erkende schuldhulpmaatschappij: lid van de NVVK, de brancheorganisatie. Controleer dit voordat je iets tekent.
• Het WSNP-traject: bij zware problematische schulden kan de rechtbank een schuldsaneringsregeling uitspreken (Wet schuldsanering natuurlijke personen). Dat is ingrijpend, maar biedt een schone start na een looptijd van meestal drie jaar.

Wie niet weet waar te beginnen, kan bellen met het nummer van SchuldenlabNL of met de gemeente. Die verwijzen door.

Het saneringskrediet

Een bijzondere regeling is het saneringskrediet. Dat is een door de overheid gesteunde lening waarmee je meerdere schulden met hoge rente kunt samenvoegen tot één lening met een lagere rente. Niet iedereen komt in aanmerking, en het wordt alleen verstrekt via bepaalde kredietbanken die verbonden zijn aan de gemeente. Vraag er informatie over bij je gemeente of een erkende schuldhulpverlener.

Wat je niet moet doen

• Nieuwe lening om oude schuld af te lossen, tenzij via een geregistreerde saneringsregeling. Een commerciële "lening samenvoegen"-site leidt vaak tot hogere kosten.
• Betalingen beloven die je niet kunt waarmaken. Dat schendt het vertrouwen en leidt tot escalatie.
• Schuldeisers negeren. Eenmaal geïnviteerd tot een betalingsregeling werk je mee. Niet meewerken kan leiden tot loonbeslag of beslag op je rekening.
• Wachten tot het "vanzelf overgaat". Schulden lost niet vanzelf op. Hoe eerder je het aanpakt, hoe meer opties er zijn.

Schamen is niet nodig

Het grootste obstakel voor hulp is niet geld, maar schaamte. Schulden worden in onze cultuur gezien als een persoonlijke mislukking, terwijl ze meestal een gevolg zijn van omstandigheden. Schuld hulpverleners zien dagelijks mensen in allerlei situaties — van hoog opgeleid tot laag, van jong tot oud. Het enige wat je hoeft te doen is je melden. Dat is moedig, niet zwak.